تاریخ

آیینه عبرت

چرا تیراژ روزنامه‌ها در کشور پایین است؟
ساعت ٤:٥۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٤/۱٤   کلمات کلیدی:

تسنیم گزارش می‌دهد

خبرگزاری تسنیم: در حالی که در برخی کشورهای دنیا روزنامه‌هایی با تیراژ روزانه ۲۰ میلیون نسخه منتشر می‌شوند، تیراژ تمام روزنامه‌ها در کشور به‌زحمت به یک میلیون و ۲۰۰ هزار نسخه در روز می‌رسد.

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، از انتشار نخستین روزنامه‌ها در جهان بیش از 400 سال می‌گذرد. نخستین روزنامه‌ها از جمله "گزت" فرانسوی در سال 1631 میلادی و روزنامه " لندن گزت" در سال  1665 انتشار یافتند و از آن زمان تا به حال این مطبوعه فراز و نشیب‌های بسیاری را پشت سر گذاشته است.


نخستین روزنامه چاپی ایران نیز  در دوره سلطنت محمد شاه قاجار به دست میرزا صالح شیرازی کازرونی در تهران تأسیس شد. نخستین شماره این نشریه ماهیانه که در دوشنبه 25 محرم 1253 قمری مصادف با اول می 1837 منتشر شد فاقد نام به خصوصی بود و به ترجمه از واژه فرنگی Newspaper، کاغذ اخبار نامیده ‌شد؛ همچنان که تولد روزنامه‌ها در غرب زودتر از تولد آنها در سایر ممالک بود پیشرفت‌ها و بکارگیری تکنولوژی در انتشار آن نیز با سرعت بیشتری انجام شد و همراه با دلایل دیگر باعث ظهور روزنامه‌هایی با تیراژ میلیونی از جمله نیویورک تایمز، یو اس ای تودی، گاردین، بیلد، اشپیگل، لس آنجلس تایمز، واشنگتن پست و... شد.

البته روزنامه‌های با تیراژ بالا فقط خاص کشورهای اروپایی یا آمریکایی نیست و نمونه‌های موفق آن در کشورهای هند، پاکستان، چین و ژاپن به عنوان کشورهای آسیایی قابل مشاهده است، از جمله روزنامه ژاپنی آساهی شیمون که به عنوان یکی از پرتیراژترین روزنامه جهان به قدمت 123 ساله خود می‌بالد. آساهی شیمون همزمان در 5 شهر ژاپن منتشر می‌شود و 51 نمایندگی خارجی دارد. این روزنامه به همراه روزنامه‌های یومیوری شیمبون و ماینیچی شیمبون 3 روزنامه پرتیراژ ژاپن هستند که جمعاً بیش از 22 میلیون نسخه تیراژ صبحگاهی دارند. روزنامه جنگ با حدود 20 میلیون تیراژ روزانه در پاکستان نیز از این نمونه‌هاست.

اما در کشور ما با قدمت حدود 130 ساله انتشار روزنامه‌ها و جمعیت 77 میلیونی، هنوز روزنامه‌ای با تیراژ میلیونی متولد نشده و تیراژ روزنامه‌های سراسر کشور به زحمت به یک میلیون و 200 هزار نسخه می‌رسد. عده‌ای دسترسی به سایت‌های خبری و فضای مجازی را دلیل روی گرداندن از نسخه کاغذی روزنامه‌ها بیان می‌کنند اما این سؤال پیش می‌آید که آیا سرعت پیشرفت و استفاده از فضای مجازی برای دریافت خبر در کشورهای غربی سریع‌تر از کشور ما نبوده، پس چرا در آن کشورها تیراژ روزنامه‌ها متأثر از فضای مجازی کاهش نیافته است؟

در زمینه چرایی پایین بودن تیراژ روزنامه‌ها در کشور، مدیران مسئول روزنامه‌ها به عنوان افرادی که از نزدیک با مشکلات انتشار روزنامه آشنا هستند، دلایلی از جمله ضعیف بودن سیستم توزیع، گرانی کاغذ روزنامه، تبلیغات کم،‌ اقتصاد ضعیف و بی‌اعتمادی مردم به مطبوعات، پایین بودن سرانه مطالعه در کشور، قیمت بالای روزنامه‌ها و... بیان می‌کنند.

سیستم ضعیف توزیع باعث می‌شود روزنامه بموقع به مخاطب نرسد

محمد رحمانیان مدیر مسئول روزنامه شرق در این‌باره به خبرنگار تسنیم می‌گوید:‌ با پیشرفت اینترنت، دنیای وب و دیجیتال، رسانه‌های مکتوب بخشی از مشتریان خود را از دست می‌دهند؛ چرا که مخاطبان روزنامه‌خوان نوعاً به فضای مجازی دسترسی دارند و بخش زیادی از اطلاعات خود را از این طریق و با یک کلیک کسب می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد:‌ نکته دیگری که استقبال از روزنامه‌ها را کم کرده و به تبع در تیراژ تاثیر دارد، محدودیت در انتشار مطالب و خودسانسوری روزنامه‌هاست که مخاطب را راضی نمی‌کند و باعث می‌شود این اطلاعات را از طریق اینترنت، سایت‌ها و وبلاگ‌ها کسب کند، چرا که آن‌ها با آزادی عمل بیش‌تری مطالب را منتشر می‌کنند.

رحمانیان می‌افزاید: یکی دیگر از مشکلاتی که در این حوزه وجود دارد سیستم توزیع روزنامه‌ها و نشریات است که بسیار ضعیف است به طور مثال با سیستم ضعیف اشتراک در بسیاری موارد یک نشریه به دست مخاطب نمی‌رسد.

بررسی مشکلات مردم در روزنامه‌ها دیده نمی‌شود

محمدرضا سعدی، مدیر مسئول روزنامه جهان صنعت معتقد است، یکی از دلایل تیراژ پایین روزنامه‌ها به فضای حاکم بر مطبوعات باز می‌گردد که بیش‌تر به سوی مسائل سیاسی کشیده شده و بررسی مشکلات مردم کم‌تر در آن‌ها دیده می‌شود و همین موضوع اقبال عمومی به روزنامه‌ها را کم می‌کند، چرا که مردم پاسخ به نیازهای خود را در آن نمی‌بینند.

وی ادامه می‌دهد: از سوی دیگر مخاطب روزنامه‌ها بیش‌تر قشر نخبه و تحصیلکرده هستند که به دلیل همان فضای سیاسی کم‌تر به روزنامه و مطبوعات اعتماد می‌کنند.

مدیرمسئول روزنامه جهان صنعت همچنین می‌گوید: مسئله دیگر مخاطب، تبلیغات کم و اقتصاد ضعیف مطبوعات است که ریسک سرمایه‌گذاری در این حوزه را کم می‌کند.

سعدی در خصوص راهکارهای افزایش تیراژ روزنامه‌ها نیز اشاره می‌کند: یکی از راهکارها می‌تواند افزایش ارتباطات فرهنگی در سطح کشورهای منطقه باشد که به طور مثال روزنامه و مطبوعات به عنوان یک کالای فرهنگی به آن کشورها صادر شود که این مورد خود در درآمدزایی روزنامه‌ها و افزایش تیراژ مؤثر است.

روزنامه‌ها اعتماد مردم را جلب نکرده‌اند

محمدتقی روغنی‌ها، مدیر مسئول روزنامه ایران نیز در این‌باره می‌گوید: اقبال کم مردم نسبت به روزنامه‌ها یک مسئله تاریخی است و از نگاه مردم به روزنامه‌ها ناشی می‌شود، چراکه در دوره استبداد به جز در مقاطعی کوتاه مطبوعات بازگو کننده و آینه مسائل مردم نبودند و در نتیجه اعتماد به آن‌ها به سختی شکل می‌گرفت.

روغنی‌ها ادامه می‌دهد: یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار در کاهش استقبال از روزنامه‌ها و رسانه‌های مکتوب شبکه‌های ماهواره‌ای، تلویزیونی و رسانه‌های مجازی هستند، البته در کشورهای اروپایی علی‌رغم وجود انواع رسانه استقبال‌ مردم از روزنامه‌ها کم نشده، چرا که مردم به رسانه‌ها و مطبوعات اعتماد دارند‌ اما ما اعتماد مردم را جذب نکردیم و هر رسانه سعی می‌کند طبق مشی خود یک جانبه جلو ‌رود.

نسل جوان به رسانه‌های کاغذی گرایش نشان نمی‌دهد

فریماه شیخ‌الاسلامی، مدیرمسئول روزنامه راه مردم در این‌باره بیان می‌کند: دلیل قابل توجه در این زمینه نسل جوان کشور است که با این‌که روشنفکر و اهل فرهنگ است اما به رسانه‌های کاغذی گرایش نداشته و مطالب را بیش‌تر از فضای مجازی به دست می‌آورند و به نظر می‌رسد روزنامه‌ها بیش‌تر مورد پسند نسل سنتی است و با ذائقه آن همخوانی بیش‌تری دارد.

وی همچنین می‌افزاید: علت تیراژ بالای برخی روزنامه‌ها در برخی کشورها حمایت دولتی از آن‌هاست و برخی روزنامه‌ها در حد پرچم به صورت نمادی برای یک کشور تبدیل شده‌اند البته موضوع فرهنگ‌سازی در زمینه مطالعه را نیز باید مورد توجه قرار داد.

شیخ‌الاسلامی ادامه می‌دهد: عدم آزادی بیان برای روزنامه‌ها و نظارتی که نسبت به محتوای مطالب آن‌ها در مقایسه با تولید محتوا در سایت‌ها و فضای مجازی وجود دارد که حتی تا تعطیلی روزنامه پیش می‌رود، باعث می‌شود در برخی مواقع مخاطب یک روزنامه از دست برود البته معاونت مطبوعاتی می‌تواند با اعمال سیاست‌های مختلف اوضاع روزنامه‌ها را ارتقا بخشد.

ساماندهی کیوسک‌های روزنامه‌فروشی برای افزایش اقبال عمومی به روزنامه‌ها

محمود ضیائی‌فر، مدیرمسئول روزنامه حمایت معتقد است، لذا لازم است دوره‌های آموزشی برای خبرنگاران برگزار شود تا نیازسنجی مخاطبان را آموزش ببینند.

وی ادامه می‌دهد: به دلیل آشفته بودن سیستم توزیع، ممکن است روزنامه یک روز به دست مشترکان برسد و روز دیگر با تأخیر برسد یا اصلاً نرسد، اما لازم است معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه ساماندهی کیوسک‌های روزنامه فروشی برای افزایش اقبال عمومی به روزنامه‌ها اقدام کند چرا که در حال حاضر اجناس مختلف در کنار روزنامه‌ها در کیوسک‌ها به فروش می‌رسد، علاوه بر آن با نصب مانیتورهایی در سطح خیابان‌ها و چهارراه‌های پرتعدد می‌توان تیترهای مهم روزنامه‌ها را نمایش داد تا مردم برای دریافت اطلاعات بیش‌تر نسبت به خرید روزنامه اقدام کنند.

اما در مورد راهکارهای افزایش تیراژ روزنامه‌ها می‌توان به ایجاد روابط فرهنگی با کشورهای همسایه و صادر کردن روزنامه، بازگو کردن مشکلات مردم و جلب اعتماد آنها، نمایش تیترهای مهم روزنامه‌ها در مانیتورهایی درسطح شهر تا مردم برای کسب اطلاعات بیش‌تر به خرید روزنامه روی بیاورند، یا حتی به کارگیری برخی ابداعات اشاره کرد، به طور مثال اخیرا‌ً‌ً روزنامه همشهری با استفاده از آیکونی با عنوان "واقعیت افزوده" نیاز به نسخه کاغذی روزنامه را حفظ کرده و می‌تواند عاملی در افزایش تقاضا و به تبع افزایش نسخه کاغذی روزنامه باشد.

در نهایت و با توجه به تعطیلی چند روزنامه به دلایل مالی از ابتدای سال، نمی‌توان از نقش معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان تأثیرگذارترین نهاد در صنف روزنامه و روزنامه‌نگاری گذشت و باید دید راهکاری در راستای حفظ و حمایت از این مطبوعه سنتی و بالا بردن تیراژ روزنامه‌ها دارد یا خیر؟