تاریخ

آیینه عبرت

به مناسبت هفته دفاع مقدس!
ساعت ٥:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٦/٢٩   کلمات کلیدی:

اساساً هرکشوری پایان جنگ ویا هر بحرانی را گرامی می دارد. مگر در پایان هشت سال دفاع مقدس ما پیروز مطلق میدان نبرد نبوده ایم؟ که شروع جنگ که از تلخ ترین روزهای دفاع مقدس است را گرامی می داریم. در این مقاله ما سعی می کنیم که به این مساله بپردازیم که چرا هفته اول جنگ به نام دفاع مقدس نام گذاری شده است؟
و با تاکید بر این که بیش از نیمی از جمعیت کشور را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می دهند. و با توجه به اهمیتی که دوران دفاع مقدس در تاریخ معاصر ایران داردکه همواره در پی بروز هر جنگی، شاهد جدایی بخش هایی از این سرزمین پهناور به دست بیگانگان بوده است.
به گونه ای که می توان گفت در دویست سال گذشته، یعنی از زمان «فتحعلی شاه قاجار» به بعد، نزدیک به یک میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران جدا شده است. اما علی رغم پشتیبانی قدرت های بزرگ از عراق، روند مذکور در جنگ ایران و عراق ادامه پیدا نکرد و سرفصل جدیدی از تاریخ ایران را در صفحات تاریخی به ثبت رساند. در این جنگ نه تنها یک وجب از خاک ایران در دست نیروهای عراقی باقی نماند، بلکه عراق به عنوان کشور متجاوز به نظام بین الملل معرفی شد.
پس چرا؟

 

اساساً هرکشوری پایان جنگ ویا هر بحرانی را گرامی می دارد. مگر در پایان هشت سال دفاع مقدس ما پیروز مطلق میدان نبرد نبوده ایم؟ که شروع جنگ که از تلخ ترین روزهای دفاع مقدس است را گرامی می داریم. در این مقاله ما سعی می کنیم که به این مساله بپردازیم که چرا هفته اول جنگ به نام دفاع مقدس نام گذاری شده است؟
و با تاکید بر این که بیش از نیمی از جمعیت کشور را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می دهند. و با توجه به اهمیتی که دوران دفاع مقدس در تاریخ معاصر ایران داردکه همواره در پی بروز هر جنگی، شاهد جدایی بخش هایی از این سرزمین پهناور به دست بیگانگان بوده است.
به گونه ای که می توان گفت در دویست سال گذشته، یعنی از زمان «فتحعلی شاه قاجار» به بعد، نزدیک به یک میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران جدا شده است. اما علی رغم پشتیبانی قدرت های بزرگ از عراق، روند مذکور در جنگ ایران و عراق ادامه پیدا نکرد و سرفصل جدیدی از تاریخ ایران را در صفحات تاریخی به ثبت رساند. در این جنگ نه تنها یک وجب از خاک ایران در دست نیروهای عراقی باقی نماند، بلکه عراق به عنوان کشور متجاوز به نظام بین الملل معرفی شد.
پس چرا؟
بسیاری از جوانان نسل سوم و چهارم انقلاب کمترین توجه را به آن دارند و کمترین خاطره های آن دوران مهم را با خود ندارند. با توجه به این که هنوز نسلی که مستقیم در دفاع مقدس حضور داشته است زنده و گواه تاریخی این واقعه عظیم است.(رزمندگان،آزدگان،جانبازان وخانواده معظم شهدا)
مقاله حاضر به چهار بخش تقسیم گردیده است: ابتدا وضعیت ایران قبل از جنگ ، در بخش دوم وضعیت ایران در شروع جنگ و بخش سوم پایان جنگ و بخش چهارم بعد از جنگ.

بخش اول: وضعیت ایران قبل از شروع جنگ

انقلاب اسلامی که ازجهات متعدد با سایر انقلاب‌ها متفاوت بود و درتعارض مستقیم با قدرت‌های سلطه‌گر قرار داشت و همین تفاوت و تعارض باعث شده بود که غیر پیش‌بینی باشد. همین موضوع موجب نگرانی قدرت‌های بزرگ شده بود. لذا از همان ابتد با مقابله‌ی همه جانبه و جدی آنان مواجه شد. قدرت‌های بزرگ برای این‌که کشورهای منطقه را همراه خود کنند. صدور اندیشه‌های انقلاب اسلامی برای کشورهای منطقه را خطرناک عنوان می‌کردند و مدعی این بودند انقلاب اسلامی درصدد سرنگونی حکومت‌های آنان است.
امام‌خمینی قدس سره در تشریح صدور انقلاب می‌فرماید: «این معنی غلط را از صدور انقلاب برداشت نکنند که ما می‌خواهیم کشورگشایی کنیم. ما همة کشورهای مسلمین را از خودمان می‌دانیم. همة کشورها باید در محل خودشان باشند... معنی صدور انقلاب ما این است که همه ملت‌ها بیدار شوند و خودشان را از این گرفتاری که دارند و تحت سلطه‌ای که هستند و از این که همه مخازن آن‌ها دارد به باد می‌رود و خودشان به نحو فقر زندگی می‌کنند، نجات دهند... ما می‌خواهیم این چیزی که در ایران واقع شد، این بیداری و این‌که خودشان را از ابرقدرت‌ها فاصله دادند و دست آن‌ها را از مخازن خود کوتاه کردند، این در همه ملت‌ها و در همة دولت‌ها واقع بشود، آرزوی ما این است.»
دراین دوره کشوربا بحران و چالش‌های فراوانی روبرور بود. از لحاظ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. که این فشارها عمدتاٌ از سوی قدرت‌های بزرگ و کشورهای منطقه‌ای به ایران تحمیل می‌شد. تا شاید بتوانند ایران را به پای میز مذاکره بکشانند.
در درون ایران گروه های سیاسی اعم از منافقین، ملی مذهبی‌ها، لیبرال‌ها و جریان‌های سیاسی دیگر که فکر می‌کردند بدون حمایت قدرت‌های بزرگ نمی‌شود. کشور را اداره کرد. با ایجاد غائله گنبد، کردستان، ترور شخصیت‌ها و آدم‌های موثر انقلاب اسلامی با تلاش در حذف نیروهای انقلابی و وفادار به حضرت امام‌خمینی (ره) خواهان به‌دست گرفتن حکومت و جدائی دین از سیاست بودند. در حالی که حضرت امام‌خمین(ره) تاکید بر پیوستگی دین و سیاست داشت. چرا که اندیشه دینی باعث استقلال و عزت بود. درحالی که جدایی دین از سیاست باعث همان وابستگی‌ها دوران طاغوت می‌شد. که تمامی این جریان‌ها وابسته به حمایت‌های قدرت‌های سلطه‌گر بود. اتقافات دیگری هم در این دوره رخ می‌دهد. تلاش برای کودتا توسط عوامل نظامی وابسته به خارج «کودتای نوژه» عملیات مستقیم نظامی(حمله به طبس) توسط آمریکا صورت گرفت.
از لحاظ ا قتصادی: مشکلات اقتصادی ایران در سال‌های ۵۸ و ۵۹ کمتر از مشکلات سیاسی نبود، در سال‌های قبل از پیروزی به دلیل اعتصابات انجام گرفته در بخش‌های اقتصادی کشور به‌ویژه در شرکت نفت که اقتصاد ایران به فروش آن بستگی داشت، عملاً اقتصاد کشور فلج شده بود، تقریباً تمامی بنگاه‌های تجاری و کارخانجات به علت وابستگی به خارج و بلوکه شدن دارائی‌های ایران در بانک‌های امریکا و تحریم اقتصادی ایران از سوی امریکا تعطیل بودند. اگر چه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، به فرمان امام راحل(ره) کارگران و کارمندانی فعالیت خود را از نو آغاز کردند. لکن به دلیل عدم انسجام سیاسی در داخل و تحریک گروهک‌های وابسته حرکت اقتصادی شکل مناسبی نداشت. کشور شدیداً در رکود اقتصادی به‌سر می‌برد.
از لحا ظ فرهنگی هم دچار بحران بودیم زیرا در گذشته تقریباً فرهنگ غربی بر کشور حاکم بود.« متاسفانه هنوز آن نوع فرهنگ در جامعه ما جاری است» و لیکن بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در حال گذر و تطبیق خود با جامعه بود. که خود این دوگانگی فرهنگ تاثیر بسزایی در مراحل مختلف انفلاب و دفاع مقدس داشت.

بخش دوم :شروع جنگ و اوضاع نظامی ایران

اوضاع نظامی ایران در سال‌های ۵۸ و ۵۹ به مراتب بدتر از اوضاع سیاسی و اقتصادی بوده است. ارتش جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن سال ۵۷ دچار تحولات عمده‌ای گردید. زیرا ساختار ارتش متناسب با منافع شاه و اولویت‌های سیاسی امریکا در منطقه بوده است و با آن ساختار نمی‌توانست در خدمت اهداف انقلاب اسلامی قرار گیرد. حضرت امام خمینی(ره) ضمن تأکید بر حفظ انسجام ارتش، فرصت لازم را در اختیار این نیرو قرار داد تا ساختار جدید خود را بر مبنای معیارهای ارتش مکتبی توسعه دهد، اما به دلیل این‌که سازمان و ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از قطع وابستگی‌ها که تا عمق استخوان ارتش طاغوت نفوذ کرده بود و خروج کارشناسان نظامی و فرار فرماندهان نظامی به خارج از کشور که عمدة فنون و تخصص‌های نظامی را در اختیار داشتند.
از ارتش و تصفیه امرای خائن و سرسپرده بخصوص بعد از کودتا نوژه و اقدامات دولت بازرگان مبنی بر کاهش نیروهای ارتش، به طوری که در تاریخ ۹/۲/۵۸ اعلام داشت که ایران به ارتش ۵۰۰ هزار نفری نیازی ندارد و تعداد ارتشیان کاهش خواهد یافت.  از سوی دیگر کاهش مدت خدمت سربازی از ۲۴ ماه به ۱۲ ماه و اعزام کادرهای ارتش به محل‌های سکونت و زادگاه خود و در اقدامی مشکوک در زمینه لغو قراردادهای نظامی، از قبیل لغو قرارداد خرید شش فروند زیردریایی از آلمان و لغو قراردادهای نظامی امریکا، که در مجموع کاهش توان نظامی و عدم امکان توسعة طرح‌های ساختاری ارتش هدف آن بوده است.
از دیگر اقدامات دولت بازرگان است که سازمان ارتش را دچار تزلزل کرد و شعارها انحلال ارتش از سوی گروهک‌های مخالف هماهنگ با سیاست کاهش توان دفاعی ارتش از سوی لیبرال‌ها.  این موضاعات باعث نوعی از هم گسیختگی در مجوعه ارتش بوجود آورد. بدلیل شرایط خاص انقلاب اسلامی و مرحله دگرگونی و عبور ارتش از ارتش شاهنشاهی به ارتش اسلام به کندی پیش می‌رفت ولی بعدها با حذف بنی‌صدر با حاکمیت نیروهای خط امام بر ارتش این تحول با سرعت زیادتر انجام شد.« طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق سه ماه قبل از حمله طی تحلیلی از اوضاع ایران می‌نویسد: امروز ارتش ایران از هم پاشیده شده استـ»
سپاه نیز به‌طور دائم درگیر با ضد انقلاب بود و فرصت برپایی تشکیلات و سازمانی که بتواند جلوی تهاجمی نظیر حمله عراق را بگیرد پیدا نکرده بود و هم‌چنین در همین شروع جنگ جریان های حاکم بر کشور (گروه های لیبرال) بیشتر درصدد تضعیف سپاه بودند تا تقویت، چون سپاه وفادار به امام (ره) و نظام جمهوری اسلامی بود.
وضعیت بسیج هم مبهم بود، با وجود این که سپاه پاسداران تشکیلات بسیج را سازماندهی کرده بود تا مدتها این کشمکش وجود داشته که بسیج وابسته به سپاه باشد یا نباشد.
رژیم بعثی عراق با اطلاع کامل از وضعیت نظامی، سیاسی و اقتصادی ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با تصمیم و طرح قبلی و با هدف برانداختن نظام نوپای جمهوری اسلامی جنگی تمام عیار را علیه ایران اسلامی آغاز کرد. صدام حسین رییس جمهور عراق با ظاهر شدن در برابر دوربین‌های تلویزیون عراق با پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر، آغاز تجاوز رژیم بعثی به خاک ایران را اعلام کرد. جنگی نابرابر در شرایطی به ایران اسلامی تحمیل شد که از جانب استکبار جهانی به‌ویژه آمریکا تحت فشار شدیدی قرار داشت و در داخل کشور نیز جناح‌های وابسته به غرب و شرق، با ایجاد هیاهوی تبلیغاتی و ایجاد درگیری‌های نظامی در صدد تضعیف نظام بودند.
امام‌خمینی قدس سره در مورخه ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، در پیامی به مناسبت باز شدن مدارس درباره‌ی آغاز جنگ تحمیلی فرمودند.
«این جنگ، جنگ با اسلام است به هواداری کفر و یک هم‌چنین جنگی برخلاف رضای خداست و خدای تبارک و تعالی نخواهد بخشید بر این کسانی که بر ضد اسلام قیام کنند به واسطه‌ی همراهی با کفر.» هم‌چنین امام قدس سره اولین فرمان خود را درباره جنگ در تاریخ ۱/۷/۱۳۵۹، صادر فرمودند. (۱)
در این میان، به دلیل حضور نیروهای لیبرال در رأس امور، از جمله وجود بنی‌صدر به عنوان ریاست جمهوی، تحریمی داخلی علیه مدافعان انقلاب، صورت گرفت. و به شدت جلوگیری می‌کرد از حضور سپاه و نیروهای مردمی در جنگ و همواره ادعا می‌کرد که این‌ها دخالت غیر تخصصی است. در امور جنگ. و همین امر باعث شد که عراق موفق به تصرف شهرهای مرزی از شمالی‌ترین نقطه تا سر انجام خرمشهر گردید. سرانجام حضرت امام‌خمینی قدس سره با توجه به موضع منفی بنی‌صدر در قبال رزمندگان ارتش اسلام وی را در تاریخ۲۱/۳/۱۳۶۰ود را از فرماندهی نیروهای مسلح عزل و بلافاصله مجلس عدم کفایت وی را تصویب کرد.
وقتی امام خمینی (ره) در مقام فرماندهی کل قوا بر لزوم شکسته شدن حصر آبادان تأکید کردند ماشین پیشروی ایران در مسیر بازپس‌گیری مناطق اشغالی شروع به حرکت کرد. پس از عملیات ثامن‌الائمه که به محاصره آبادان پایان داد در عملیات طریق‌القدس رزمندگان اسلام بستان را آزاد کردند. دهلاویه، غرب شوش و دزفول در عملیات بزرگ فتح‌المبین آزاد شد و در نقطه اوج پیروزی‌ها در عملیات بیت‌المقدس خرمشهر نیز آزاد گشت. همه این عملیات‌ها به صورت مشترک و هماهنگ میان نیروهای ارتش و سپاه اعم از زمینی و هوایی اجرا می‌شد....

بخش سوم : پایان جنگ

جنگ هشت ساله که با تحریک و حمایت همه جانبه استکبار جهانی، توسط رژیم بعثی عراق بر مردم ایران تحمیل شد، تنها محدود به خطوط مقدم جبهه ها نبود، بلکه تمام سرزمین اسلامی ما اعم از شهرها و روستاها را در برگرفت.
تجاوز عراق به ایران که در۳۱ شهریور ۱۳۵۹(سپتامبر ۱۹۸۰)، آغاز شد و به مدت ۸ سال ادامه یافت، طولانی‌ترین و بی‌سابقه‌ترین جنگ متعارف قرن حاضر به شمار می رود، چرا که جنگ جهانی اول و دوم مدتی کمتر از هشت سال ادامه یافتند و جنگ‌های دیگر، مانند جنگ ویتنام شمالی و جنوبی نیز به عنوان یک جنگ متعارف همانند جنگ ایران و عراق شناخته نشده است. تاریخ از هشت سال جنگ برای ایران، شرف و آزادگی و مقاومت و ایمان به خدا را در صفحات خود ثبت کرد، اما از متجاوز و متحدان او که طی هشت سال او را یاری و تشویق کردند، جز به زشتی یاد نخواهد کرد.
امام‌خمینی قدس سره فرمودند: هر روز ما در جنگ برکاتی داشته‌ایم که در همه صحنه‌ها از آن بهره جسته‌ایم. ما انقلابمان را در جنگ به جهان صادر نموده‌ایم ما مظلومیت خویش و ستم متجاوزان را در جنگ ثابت نموده‌ایم. ما در جنگ پرده از چهره تزویر جهان‌خواران کنار زده‌ایم. ما در جنگ دوستان و دشمنانمان را شناخته‌ایم. ما در جنگ به این نتیجه رسیدیم که باید روی پای خودمان بایستیم. ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. ما در جنگ ریشه‌های انقلاب پربار اسلامی‌مان را محکم کردیم. ما در جنگ حس برادری و وطن‌دوستی را در نهاد یکایک مردم‌مان باور کردیم. ما در جنگ به مردم جهان و خصوصا مردم منطقه نشان دادیم که علیه تمامی قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها می‌توان سالیان سال دفاع کرد. (منشور روحانیت - اسفند ۶۷)

بخش چهارم : بعد از جنگ

جنگ با تمام فراز و فرودهای فراوانی که در طول هشت سال دفاع مقدس داشت. به آتش بس ختم شد. این آتش بس در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. تکلیف بندهای قعطنامه ۵۹۸ چه شد؟ کدام یک از بندهای قعطنامه بطوری جدی پیگیری شد. این دفاع مقدس از شروع تهاجم دشمن تا مقاومت و تنبه متجاوزهای در طول هشت سال بیش از ۹۰ عملیات کوچک و بزرگ را در خود جای داده است. تلخی‌ها و شیرنی‌های بسیاری را در یاد ها زنده می‌کند.
هر چند شروع جنگ تلخ بود. اما این تلخی شیرینی را به این مردم هدیه داد و که در حالت عادی برای رسیدن به آن‌ها باید قرن‌ها تلاش کرد.
بر پایه فرمایش حضرت امام‌خمینی قدس سره که فرمودند جنگ تا پایان رفع فتنه بنابراین ما نمی‌توانیم پایانی برای جنگ (دفاع مقدس) تصور کنیم. امام فرموند جنگ نعمت است. آثار این برکت نعمت شیرنیی آن همان آغاز جنگ(دفاع مقدس) است نه با پذیرش قعطنامه! چرا که علیرغم پیروزی قاطع رزمندگان اسلام(جمهوری اسلامی ایران) این پیروزی به ذائقه رزمندگان اسلام و ملت ایران خوش و شیرین نیامد. زیرا حضرت امام خمینی(ره) پذیرش قعطنامه را به جام زهر و تلخ‌تر از آن تعبیر کردند.
و در قستمی دیگر از سخنان خود خطاب به رزمندگان می‌فرماید: «فرزندان انقلابی‌ام، ای کسانی که لحظه‌ای حاضر نیستید که از غرور مقدستان دست بردارید، شما بدانید که لحظه لحظه عمر من در راه عشق مقدس خدمت به شما می‌گذرد. می‌دانم که به شما سخت می‌گذرد، ولی مگر به پدر پیر شما سخت نمی‌گذرد؟ می‌دانم که شهادت شیرین‌تر از عسل در پیش شماست، مگر برای این خادم‌تان این‌گونه نیست؟ ولی تحمل کنید که خدا با صابران است.»در حالی که شروع جنگ و ادامه ان را نعمت تلقی کردند. رزمندگانی که در طول دفاع مقدس حضور داشتند. به غیر تکلیف شرعی و احساس مسوولیتی که نسبت به دفاع مقدس داشتند. بعد از رضای خدا دوست داشتند رهبر و مولای آن‌ها پایان دفاع مقدس را شیرین تلقی کرده تا آن‌ها به این شیرنیی افتخار کنند. در ضمن دفاع مقدس نه در جنگ بلکه درتمام عرصه‌های درون انقلاب خود را نشان داد. حتا در عرصه‌های امروز کشور خودنمایی می‌کند.
حتا حضرت امام(ره) 3/12/1367 هفت ماه بعد از پذیرش قعطنامه در جمع طلاب می‌فرمایید. جنگ ما جنگ حق و باطل بود. و تمام شدنی نیست، جنگ ما جنگ فقر و غنا بود. جنگ ما جنگ ایمان و رذالت بود و این جنگ از آدم تا خاتم زندگی وجود دارد.
آیا با بیان این گفتار می‌شود پایانی برای دفاع مقدس را تصور کرد؟ که بر آن اساس بزرگ داشتی گرفت؟ «هدف از نام‌گذاری روزها و هفته‌های خاص، بزرگداشت ارزش‌ها و شناسایی پیوندهای دینی، ملی، فرهنگی، علمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه است که منجر به نوعی همکاری عمومی می‌شود.» ولی آغاز آن را چرا؟ می‌شود به عنوان اولین گام برای دفاع از هرچه که بدست آورده‌ای جشن گرفت.
بقول شهید چمران وقتی شیپور جنگ نواخته می‌شود مرد از نامرد مشخص می‌شود.
نام گذاری هفته اول شروع رسمی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران یعنی از ۳۱شهریور لغایت۶ مهرماه به نام هفته دفاع مقدس به دلایل ذیل بهترین زمان می‌باشد. و از چند منظر قابل توجه است.
۱-اطاعت و فرمان پذیری از یک مجتعد دینی تحت عنوان ولایت مطلقه فقیه.
۲-ایجاد فضای امن بر اجرائی شدن شعارهای انقلاب در عرضه های داخلی و خارجی کشور
۳-ثبیت انقلاب اسلامی و فراهم شدن زمینه های صدور آن.
۴-پلایش عناصر ضد انقلاب از عناصر انقلابی.
۵-ظهور ورشد روحیه استقامت، وحدت وپایداری در تمام سطوح جامعه ایرانی.
۶-اعتماد به جوانان و ظهور نخبگان جدید در اداره جنگ. در تمامی سطوح
۷-رشد مهندسی دفاعی در فالب جهاد.
حضرت امام رحمت الله علیه می فرمائید لازم است ملت شریف ایران عموما و خصوصا دولت‌مردان و گویندگان و نویسندگان وشاعران وهنرمندان از این قشرهای فداکار هر یک به سهم خود قدردانی نمایند و مراحل مختلف پیروزی این حماسه آفرینان را با گفتار و نوشتار و کردار خود در معرض نمایش گذارند و در محافل\"هفته جنگ\"فواید و نتایج و پیامدهای آن را برشمارند و روح شجاع این رزمندگان بزرگ را هر چه بیشتر تقویت کنند. این نگاه حضرت امام به هفته دفاع مقدس است.

پی نوشت ها:

1- صحیفه نور - مجموعه رهنمود های امام خمینی قدس سره - بهمن ماه 1362 - جلد 13 - ص 94.

منبع:  سایت ساجد